جاده‌های اردیبهشتی و خانه های کاهگلی
ساعت ۱۱:۳٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱۳  کلمات کلیدی:

 از تهران تا تنکابن راهی نیست. وقتی هم جاده چالوس راهبر شما باشد حتی اگر پیاده هم بروید چیزی از سختی راه متوجه نمی‌شوید. البته پیاده رفتن راهی عاقلانه نیست همه می‌دانیم. اما این موضوع و شوخی ما چیزی از زیبایی پیچ در پیچ چالوس کم نمی‌کند. اما مقصد چالوس نیست. مقصد تنکابن یا همان شهسوار سابق است.

اسمی که به نظر می‌رسد روی زبان اهالی این منطقه بهتر می‌چرخد. آنها خود را بیشتر شهسواری می‌دانند تا تنکابنی. اغراق نمی‌کنیم اگر بگوییم که شهسوار یک شبکه از راه‌هایی است که به بهشت‌های هزار رنگ ختم می‌شود. می‌گویید نه؟ شال و کلاه کنید و با ما همسفر شوید.

چگونه به تنکابن برویم؟

خیلی راحت است. اگر مقصد را تهران بگیریم، یا وسیله شخصی دارید یا خیر. اگر وسیله شخصی ندارید باید به پایانه شرق بروید و خود را به ماشین‌های مختلف در مسیر چالوس ـ رشت برسانید. اگر هم ماشین شخصی دارید همین مسیر را باید بیایید.

مسیر آنقدر مشخص است که راه خود بگویدمان چون باید رفت. به تنکابن که رسیدیم باید به دنبال آژانس بگردیم. هر چند گشتن نمی‌خواهد همین که از پایانه بیرون می‌زنیم تاکسی است که جلوی پای ما صف می‌بندد. شهر تنکابن مثل خیلی از شهرهای دیگر کشور رنگ و بوی خود را ازدست داده است. ساخت‌وساز است و توسعه. همه هم بدون الگو و بی‌قواره. اما مسیر را به سمت جل چلاسر که بکشانید دنیا رنگ دیگری می‌گیرد. ابتدای همه زیبایی‌ها همین جاست.

کجا اقامت کنیم؟

گردشگری در کشور ما کم‌کم ترجمه می‌شود. آهسته با تکیه‌دادن به دیوار خصوصی راه رفتن را یاد می‌گیرد. حالا این وسط تعدادی از کارشناسان جوان سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری البته به صورت مردمی و خارج از چارچوب سازمانی، خانه‌هایی را در هر یک از شهرهای تاریخی انتخاب کرده‌اند و خوشه تشکیل داده‌اند به نام «خوشه‌ساربوم‌گردی».

شبکه‌ای که شما را براحتی به نقطه‌های زیبای هرشهر می‌برد. در جل چلاسر هم باید دنبال «خونه‌گلی» بگردید. خانه کاهگلی یا به قول فرزین ملکی، موسس آن خونه‌گلی، مرکز توریستی است که در میان باغات و شالیزارهای جلاسر شهسوار قرار دارد و همیشه مسافران را از دوردست‌ها به خود جلب می‌کند. کلبه‌ای قهوه‌ای رنگ در میان آن همه سبز؛ خانه‌ای کاهگلی که تنها صدای صمیمیت و عشق از آن شنیده می‌شود. اینجا بوی اصالت می‌گیریم. به جلاسر که برسیم همه دنیا سبز می‌شود. شالیزارهای چای و برنج در باد می‌رقصند و مشام جان را تازه می‌کنند و بالاخره می‌رسیم. قبل از این‌که ادامه بدهیم. قدری توقف کنیم. نفس بکشیم این همه تازگی و طراوات را. بگذاریم سینه‌های سوخته از دود جلایی بیابند. هرچند آنقدر کهنه شده‌اند که ماه‌ها زمان می‌خواهد تا آلودگی‌‌های دنیای امروز از سینه‌های مملو از دود محو شود.

کجا برویم؟

اصلا نگران نباشید. جلاسر تا بخواهید زیبایی دارد. حتی اگر مسیر را هم بلد نباشید رد درختان را که بگیرید به زیبایی بکری می‌رسید که تا مدت‌ها مزه آن زیر دندانتان باقی می‌ماند. مسوولان خونه گلی مثل همه خانه‌هایی که در انجمن خوشه ساربوم‌گردی قرار دارند، شبکه‌ای از زیبایی‌های منطقه را برای شما فهرست کرده‌اند که براساس برنامه‌ریزی برای ماندن در خانه کاهگلی می‌توانید مسیر را انتخاب کنید.

از خاک به افلاک

یکی از جاهایی که حتما باید ببینید کارگاه سفال‌سازی یک خانواده تنکابنی در میان جنگل‌های سلیمان‌آباد است که نزدیک به 2 قرن قدمت دارد. از پدر به پسر رسیده‌ و البته دختر. کافی است خود را به دره‌های میان دو جاده دو هزار و سه هزار برسانید تا خانواده مهربانی به پیشوازتان بیاید. لابه لای این همه سبزی دست است که در کار گل شده و جان داده است به اشیای بی‌جان. بی‌شک از اینجا دست پر برمی‌گردید. بنابراین ابتدا باید خود را به میدان سلیمان‌آباد برسانیم آنجا وارد یکی از کوچه‌ها می‌شویم و پس از عبور از باغ‌های کیوی و شالیزارهای برنج سیاهگل چال از جاده‌ای خاکی و پرشیب، خانه‌های قدیمی و شیروانی خانواده‌های محبی در دل چشمانمان می‌نشیند. برای رسیدن به آنها کمی دیگر راه است. باید از نهر کوچکی رد شویم تا وارد محوطه دلباز این خانواده دوست‌داشتنی شویم. در کناره‌های مسیر خانه سفال‌های شکسته روی زمین ما را به سوی آنچه می‌خواستیم هدایت می‌کند. همه چیز درست سر جای خود قرار دارد. هیچ‌چیز آزاردهنده وجود ندارد. همه چیز در جای خود. حتی تنور گلی، حتی خانه مرغ‌ها، حتی نمایشگاه سفال‌های شکسته و صدای موسیقی سنتی با آواز شجریان خود نشانی است که شما را به دل کارگاه‌های این منطقه می‌برد.

در سایه‌سار سبز جنگل

حال که شیدای گل و بوته شدیم و خیال پیاده‌روی در دل جنگل سبز تودرتو با آوای رودخانه‌های وحشی را داریم، با جاده دو‌هزار هم پا می‌شویم. دوهزار را ادامه دهیم می‌شود روستای زیبای میانکوه. بعد آن قدر با کوه همقدم می‌شویم تا به سمت میانلات برسیم. زیبایی‌های تنکابن را که بگذری، مسیری تو را می‌رساند به آبگرم رامسر. در همین مسیر است که می‌توانیم به تماشای قلعه «مارکوه» بنشینیم.

رفتن به سمت «اسل محله» و دشت بسیار زیبای دریاسر از جمله نقاطی است در تنکابن که توصیه می‌کنیم از دست ندهید. از دیگر نقاط بهشت‌گون جاده دو هزار جنگل پیمایی به سمت روستای «یاغدشت» است که می‌تواند پرطراوت‌ترین لحظه‌ها را در دل چشمان شما بنشاند.

منطقه «تراش» دو هزار هم از آن مسیرهای اردیبهشتی است که شما را می‌کشاند و تا زیبایی‌های گوسفند سرای سیگا می‌برد. نمی‌شود تنکابن رفت و قصه را به روستای خانیان در جاده سه هزار نکشاند. همین که در این مسیر بیفتد، کوهپیمایی بسیار زیبایی خواهید داشت تا منطقه «الشم».

جل چلاسر جایی است که مردمانش هزاران سال به همان صورت زندگی کردند. بنابراین اینجا چیزی می‌خوریم که مردم آن ده‌ها قرن آن‌گونه می‌خوردند؛ جایی قدم بزنید که معبر جنگلی چند هزار ساله است. در مسیر دو هزار و سه هزار و چه کسی است که زیبایی این جاده او را هوایی نکرده باشد.

اسکی روی آب

یکی دیگر از کار‌های منحصر به فرد خونه گلی ترتیب آموزش اسکی روی آب است. تابستان‌ها مسوول آن، گروه‌های توریستی ایرانی و خارجی را به کنار ساحل برده و امکانات تفریحی خوبی در اختیارشان قرار می‌دهد. البته در قایق و کنار دریا از مهمانان و توریست‌ها با نوشابه‌های محلی گرمی مانند گل‌گاوزبان و نوشیدنی‌های سردی چون شربت نعناع و دوغ‌های محلی پذیرایی می‌کند. در آنجا امکان صید ماهی در دریا و رودخانه شیرود نیز برای علاقه‌مندان فراهم است. اقامت در خونه گلی با انواع برنامه‌های پیاده‌روی سبک، جنگل‌پیمایی، قله‌نوردی سنگین، دوچرخه‌سواری، بازدید از جاذبه‌های توریستی از جمله کارگاه سفالگری سنتی، امکان یادگیری درست کردن و خریداری ظروف و تزیینات سفالی بومی، بازدید از چادرشب‌بافی سنتی و گفتگو با مردمان قدیمی که کلی خاطرات از گذشته‌های این دیار دارند، بازدید از آثار تاریخی و گبرستان چند هزار ساله، آبگرم سادات شهر و سخت‌سر، امکان بازدید از نبرد گاوهای محلی، بازدید از بازار ماهی‌فروشان و چوب زنی ماهی و برنامه‌های تفریحی دیگری همراه است.

زهرا کشوری


 
هزار چم می میرد
ساعت ٩:۳٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱٢  کلمات کلیدی:

 تصویب مصوبه ساخت و ساز در منطقه بکر طبیعی هزار پیچ ( هزار چم) گرگان از سوی شورای شهر، طلسم تخریب طبیعت در منطقه و استان به صورت قانونی شکسته شد و باید با طبیعیت بکر و دیدنی مناطق مختلف گلستان خداحافظی کرد.

به گزارش مهر، شورای شهر گرگان در اقدامی عجیب و غیرمنتظره با تصویب مصوبه ای مبنی بر ساخت و ساز در تپه هزار پیچ، طلسم تخریب طبیعت در این منطقه بکر گردشگری را شکست.

شورای شهر گرگان در نشست اخیر با تغییر کاربری اراضی منطقه هزار پیچ موافقت کرد و مقرر شد این مصوبه در کمیسیون ماده پنج طرح و با تعیین ضوابطی برای ساخت و‌ ساز به مرحله اجرا در بیاید.
 
"هزار پیچ " یا " هزارچم"، تپه ای مشرف بر شهر و دارای چشم انداز وسیعی بر شهر گرگان است. این منطقه از معدود تفریحگاه های این شهر است که در مقطعی شاهد پاک تراشی جنگل بود اما با درخت کاری مجدد، در سالهای اخیر دوباره تفریحگاهی برای مردم و میزبانی برای برخی از گونه های جانوری بومی فراهم شد.

تلاش شورای شهر گرگان برای تصویب مصوبه ای مبنی بر تغییر کاربری اراضی در منطقه هزار پیچ درحالیست که تاکنون دوستداران طبیعت و محیط زیست تلاشهای زیادی برای حفظ این منطقه بکر طبیعی انجام داده اند.
 
طرح مصوبه تغییر کاربری اراضی منطقه هزار پیچ علاوه بر نگرانی طبیعت دوستان و کارشناسان موجب دو دستگی و اختلاف بین اعضای شورای شهر گرگان نیز شده است.
 
تعدادی از از اعضای شورای شهر و موافقان با این مصوبه با اعتقاد بر اینکه جان انسانها ارزشمند تر از زمین است به دفاع از این طرح پرداخته اند.
 
این مصوبه با هفت رای موافق و دو رای مخالف در شورای شهر گرگان مصوب شد و مخالفان این طرح با غیرمنطقی شمردن دلیل موافقان خواهان رد این مصوبه شدند و برای حفاظت از مناطق بکر طبیعی چاره جویی را ضروری دانستند.

طی در دو دهه گذشته، تملک زمین توسط چند تعاونی مسکن ادارات و اصرار آنان بر ساخت مسکن در ارتفاعات هزار پیچ موجب شد تا شورای اسلامی دوره اول شهر گرگان جهت جلوگیری از این اقدام و ارائه گزینه های جایگزین اقدام نماید که این موضوع در شورای دوم نیز کماکان ادامه یافت.
 
تلاش برای ساخت و ساز در منطقه هزار پیچ گرگان درحالیست که در سفر هیئت دولت به استان با انتشار 200 میلیارد ریال اوراق مشارکت برای آزادسازی اراضی هزار پیچ گرگان مصوب شده بود و شهردرای و شورای شهر به جای اجرای این مصوبه، اقدام به طرح مصوبه ای برای آزادی ساخت و ساز در منطقه کرده است.

خداحافظ طبیعت

عضو کمیسیون عمران شورای شهر گرگان با انتقاد از طرح این مصوبه گفت: هزارپیچ تپه سبزی در گرگان است که در عمل با ساخت و ساز در این منطقه و تخریب جنگل، باید با گردشگری گرگان خداحافظی کرد.
 
عبدالرضا چراغعلی افزود: هفت شرکت تعاونی در این منطقه زمین دارند که برای ساخت و ساز اصرار دارند، اما در 23 سال گذشته با ساخت و ساز در این منطقه مقابله شده است به این معنا که حتی اگر در مقطعی پروانه ای هم برای ساخت و ساز گرفته می شد، شهرداری گرگان آن را کان لم یکن تلقی و از اجرای ساخت و ساز جلوگیری کرده است.
 
چراغعلی گفت: در نهایت با فشار اعضای شرکتهای تعاونی و رای موافق هفت عضو شورا در مقابل دو رای منفی، ساخت و ساز در این منطقه تصویب شد.
 
این تصمیم شورای شهر گرگان در تخریب تپه هزارپیچ برای هدف ساخت و ساز در حالی است که در بخشی دیگر از این شهر، باغ مرکز تحقیقات کشاورزی گرگان با ساخت و ساز چهار هزار واحد مسکن مهر، دست و پنجه نرم می کند.
 
درعین حال موافقان این طرح با بیان اینکه جان انسان بالاتر از زمین است خواهان تصویب مصوبه ساخت و ساز در اراضی هزار پیچ هستند.
 
رئیس کمیسیون توسعه و عمران شورای اسلامی شهر گرگان گفت: اگر ما با تغییر کاربری این منطقه موافقت نکنیم دیگران موافقت می کنند، پس بهتر است خود این تغییر را ایجاد کنیم.
 
وی خواهان تصویب این مصوبه برای رفع مشکلات تعاونیهای متقاضی ساخت  و ساز در منطقه شد.
 
به هر روی، منطقه هزار پیچ گرگان به رغم آنکه از مناطق گردشگری و طبیعی منطقه است، تاکنون نهادهای مسئول مانند محیط زیست، منابع طبیعی و میراث فرهنگی در زمینه مصوبه شورای شهر اظهار نظر نکرده اند و سکوت نهادهای مسئول می تواند زنگ خطری برای تخریب مناطق طبیعی استان باشد.


 
پلنگ خاکستری در معرض خطر انقراض قرار دارد
ساعت ۱٢:٤٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٩  کلمات کلیدی:

پلنگهای خاکستری، گونه ای کمیاب از پلنگها را تشکیل می دهند که در کوه های آسیای مرکزی زندگی می کنند. پوست زیبا و خال دار این موجودات شاخصه اصلی آنها به شمار می آید. این پلنگها پاهایی قدرتمند دارند و قادرند تا ارتفاعی برابر 15 متر به بالا بپرند. آنها از دم بلند خود برای حفظ تعادل و محافظت از قسمتهای حساس بدنشان در برابر برخورد با سنگها استفاده می کنند.
غذای اصلی این گونه از پلنگها گوسفندان آبی رنگ کوه های هیمالیا و تبت است. اگرچه این حیوانات قادرند جاندارانی با وزنی سه برابر وزن بدن خود را بکشند، گاه برای تغذیه خود از موجوداتی کوچکتر چون پرندگان استفاده می کنند.
یکی از پلنگهای خاکستری تحت حفاظت، در عرض تنها یک سال 5 گوسفند آبی، 9 خرگوش تبتی، 25 موش خرما، 5 بز خانگی، 1 گوسفند گله و 15 پرنده را خورده است.
افزایش شمار پلنگ های خاکستری موجب می شود آنان به حیوانات خانگی حمله کنند.
با این همه جمعیت این نوع پلنگ به سبب شکار آنان توسط گله داران، و استفاده از اعضای بدنشان در طب سنتی چینی روز به روز در حال کاهش است.


 
دریاچه ارومیه
ساعت ۱٠:۱٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۸  کلمات کلیدی:

بزرگ‌ترین دریاچه شور ایران است. میزان شوری آن، رابطه عکس با ژرفای دریاچه دارد و با افزایش ژرفا، شوری کمتر می‌شود. میزان شورى آن در هنگام پرآبى 220 گرم در لیتر و در تابستان تا 280 گرم در لیتر افزایش می‎یابد. زیستگاه بسیاری از گونه‌های نمک‌دوست جلبکی، باکتریایی و آرکی است. تنوع زیستی باکتری‌های نمک‌دوست این دریاچه بررسی شده است.

دریاچه حوض سلطان قم

این دریاچه در فصل‌های پربارش سال دارای آب و در فصل‌های خشک به صورت پلایا دیده می‌شود. کریستال‌های نمک تا عمق چند متری در این دریاچه به چشم می‌خورد.

در این کریستال‌ها رنگ‌های مختلفی دیده می‌شود که نشان از فعالیت میکروبی دارد. رنگ سیاهی که در عکس مشاهده می‌شود نتیجه فعالیت گروه‌های نمک‌دوست بی‌هوازی و احیاکننده گوگرد است. تنوع زیستی باکتری‌های نمک‌دوست این دریاچه مورد بررسی قرار گرفته و چندین گونه جدید از آن به ثبت رسیده است.

دریاچه مهارلو

اگرچه آب آن از سیلاب‌های رودخانه‌ای و چشمه‌ها تامین می‌شود، ولی بسیار شور است و از نمک آن جهت صنایع پتروشیمی و غذایی استفاده می‌شود. رنگ قرمز آب به علت وجود آرکی‌ها و جلبک‌های نمک‌دوست است.


 
حفاظت از تنوع زیستی، دغدغه رهبران جهان
ساعت ۸:٠٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٦  کلمات کلیدی:
نظام‌های طبیعی یا همان تنوع زیستی که از اقتصاد، زندگی و معیشت در سراسر کره زمین حمایت می‌کنند، در معرض از هم پاشیدگی و تخریب قرار دارند، مگر این که اقدامی سریع، بنیادی و خلاقانه در مسیر حفظ و نگهداری و استفاده مناسب از تنوع زیستی به وقوع بپیوندد.

 

به این ترتیب در سومین ویرایش «دورنمای تنوع زیستی جهانی» که از سوی کنوانسیون تنوع‌زیستی تهیه شده است بر این موضوع تاکید می‌شود که جهان در دستیابی به هدفش ـ که همان کاهش چشمگیر در میزان تخریب تدریجی و انقراض تنوع زیستی است ـ کاملا با شکست مواجه شده و در صورت ادامه این روند تا اواخر دهه آینده، تنوع زیستی در جهان باقی نخواهد ماند که از آن حفاظت شود.

به این ترتیب براساس گزارش‌های موجود در سازمان ملل موضوع حفاظت از تنوع زیستی به عنوان داده‌های کلیدی برای مذاکرات رهبران جهان و سران کشورها در بخش ویژه در مجمع عمومی سازمان ملل متحد مورد توجه
قرار می‌گیرد.

این در حالی است که طی مذاکراتی که قرار است در 22 سپتامبر برگزار شود، مواردی چون حفاظت از تنوع زیستی و حفاظت از گونه‌های گیاهی و جانوری مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و پس از آن نتایج این مذاکرات در نشست تنوع زیستی «ناگویا» در ژاپن در ماه اکتبر به اعلام عمومی می‌رسد.

در گزارش‌های اخیر سازمان ملل درباره تخریب تدریجی عمده تنوع زیستی و گونه‌های زیستی و جانوری هشدار داده شده است و کارشناسان اعلام کرده‌اند که در صورت ادامه روند صعودی این معضل، بسیاری از خدمات اساسی به جوامع بشری به «سراشیبی سقوط» خواهد رسید که در آن شرایط اکو‌سیستم‌ها به وضعیت دیگری تبدیل می‌شود. رخ دادن چنین پیامدهایی اجتناب‌پذیرهستند، به شرط آن که اقدام مؤثر و هماهنگ برای کاهش فشارهایی ناخوشایند و چند‌وجهی اعمال شده بر تنوع زیستی چون کاهش آلاینده‌هایی که منشأ زمینی دارند یا جلوگیری از صید بی‌رویه آبزیان برداشته شود؛ چرا که این عوامل مخرب صخره‌های مرجانی و محیط زیست را تضعیف کرده و موجب آسیب‌پذیرتر شدن آنها نسبت به اثرات مخرب تغییرات آب و هوایی و اسیدی شدن اقیانوس‌ها و آب‌های آزاد می‌شود.

مسعود ابوال‌شیخی


 
10گام برای ساخت‌وساز‌های زیست‌محیطی
ساعت ۸:٠٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٦  کلمات کلیدی:
خانه‌های زیست‌محیطی با کیفیت بالا برای ساکنان به مراتب از دیگر خانه‌ها برای خرید ارزان‌تر، راحت‌تر و بادوام‌تر هستند. طراحی دقیق و انتخاب مصالح ممتاز زیست‌محیطی در این خانه‌ها موجب کارکرد طبیعی بهتری در رقابت با دیگر ساختمان‌ها می‌شود. برای تحقق این مهم باید با استفاده از روش ارزیابی چرخه طول عمر، ابتدا مصالح به کار رفته را زیست‌محیطی کرد، سپس ساخت‌وسازها همسو با محیط‌زیست شود و بعد از آن محیط درونی در چارچوب معیارهای زیست‌محیطی تبلور یابد.

 

مهندس عمید مرندی، سربازرس انجمن متخصصان محیط‌زیست ایران و کارشناس ارشد محیط‌زیست پژوهشگاه علوم و فناوری رنگ، براساس تحقیقات انجام شده در این رابطه در 10‌گام ساده را برای ساخت‌وسازهای زیست‌محیطی ارائه می‌کند.

تبیین معیار و ضوابط یک ساختمان زیست‌محیطی

اعضای تیم طراحی باید درباره تمامی اهداف پروژه بحث و تبادل‌نظر کنند و تاکیدی بر ساختمان‌سازی با استفاده از مواد گوناگون سازگار با محیط‌زیست داشته باشند.

برای مثال اگر تصمیمات بر پایه حفاظت از منابع طبیعی استوار شود، باید برای این کار از مواد قابل بازیافت که امکان استفاده از آنها ممکن است، مدنظر قرار گیرد.

در پروژه‌ای دیگر اگر تاکید بر حفظ کیفیت هوای داخل ساختمان باشد، باید استفاده از موادی که بدون ترکیبات آلوده‌کننده هوا هستند، به عنوان اولویت کاری تعیین شوند.

تعیین مصالح زیست‌محیطی

هر پروژه‌ای، مصالح مورد نیاز متفاوتی دارد که برای اسکلت‌بندی، سفت‌کاری و نازک‌کاری استفاده می‌شوند، بنابراین برای رسیدن به حداکثر سود حاصل از استفاده مصالح زیست‌محیطی، این مهم است که ذغدغه‌های اولیه بر این استوار شود که بیشترین کمیت را داشته باشند.

این موارد شامل مصالح فونداسیون، اسکلت‌بندی، مصالح سفت و نازک‌کاری و حتی موارد داخل ساختمان از قبیل دیوارها، کف اتاق‌ها و... می‌شوند.

براساس ضوابط ساخت‌وساز در گام اول، تیم طراحی باید حداکثر تلاش خود برای افزایش درصد استفاده از مصالح سازگار با محیط‌زیست را انجام دهد.

بهره‌گیری از پژوهش‌های قبلی

درباره مصالح باید تحقیقات قبلی صورت گرفته باشد تا قابلیت کاربرد آنها برای طراحی و انجام هر پروژه اختصاصا بررسی و تعیین شود. پژوهش‌های محیط‌زیستی نباید واژه غریبی در انجام امور ساخت‌وساز باشد.

ارتباط با تولیدکنندگان مصالح

جزییات اطلاعات می‌تواند از تولیدکنندگان مصالح درخواست شود. برای نمونه برگه‌های اطلاعات ایمنی مصالح (MSDS) داده‌های نشر آلاینده‌ها، جزییات نتایج آزمایش‌های کارایی و اطلاعات مختلف در محل ساخت‌وساز را می‌توان مشمول این بحث کرد.

دولت باید با کمک اداره استاندارد و تحقیقات صنعتی درج این نوع اطلاعات را روی بسته‌بندی محصولات اجباری کند.

ارزشیابی معیار انتخاب استفاده از مصالح

هر نتیجه‌ای از یک پروژه باید بر مبنای معیارهای گام اول ارزشیابی شود. به این دلیل که امکان دارد بسیاری از مواد مشمول بیش از یک ضابطه، منفعت یا ضرر زیست‌محیطی شوند. این نکته نیز مهم است که به خاطر سپرده شود در سراسر انجام یک پروژه هنگام تصمیم‌گیری، استراتژی‌های خاصی نیازمند تبیین هستند.

درخواست
به معرض نمایش قراردادن سازه

مشاهده وضعیت مصالح در محل ساخت‌وساز و درک عمیق در زمینه مراحل مختلف ساخت‌وساز می‌تواند به انتخاب بهتر کمک فراوانی کند.

سازندگان ساختمان‌ها باید در جلسه‌ای، تولیدکنندگان مصالح را دعوت کرده و نقاط قوت و ضعف مصالح را به اطلاع آنها برسانند.

آماده‌سازی نمونه‌ها و آزمایش صحت پروژه

هر ساختمان دارای ویژگی خاص خود است، بنابراین با ارزش است که مصالح جدید در همان فضای کاری تا پایان ساخت‌و‌ساز تحت آزمایش قرار بگیرند.

ثبت کردن خصوصیات پروژه

ویژگی‌ها باید با دقت ثبت شوند تا تضمینی باشد که خصوصیات مختلف محصولات بدرستی در ارتباط با پروژه تهیه و به کار بروند. جزییات اطلاعات در ارتباط با این ساخت‌وساز آزمایشی باید همچنین شامل خصوصیات منحصر به فرد آن نیز باشد. مستندسازی در این زمینه باید یک الزام مدیریتی باشد. پیشنهاد می‌شود تمام تولیدکنندگان مصالح گواهی ایزو 14 هزار، آزمایشگاه‌های ساخت‌وساز ایزو 17 هزار و 25 و شرکت‌های ساختمانی و پیمانکاران ایزو 9001 و 14000 و سایر ایزوهای مرتبط را اجباری اخذ کنند و در صورت نبود این موارد، از ادامه کار آنها جلوگیری شود.

برگزاری نشست‌های متعدد با پیمانکار پروژه

هماهنگی با پیمانکار، کلید موفقیت انجام کار و ساخت‌وساز با مصالح زیست‌سازگار است. این مساله بسیار مهم است که برای پیمانکار، مسائلی در زمینه‌های مختلف مانند آشنایی با مواد یا ساخت‌وساز آزمایشی، عملیات سازه‌ها و نقش ارگان‌ها و متولیان امر در این پروسه دوستدار محیط‌زیست روشن شود.

انتقال دانش به پروژه‌های بعدی

شناخت مواد زیست‌سازگار به افراد ذی‌نفع مختلفی ارتباط دارد.

مالکان، طراحان، پیمانکاران و افراد خدماتی شامل این پروسه می‌شوند. مستندسازی استدلالات انتخاب هر ماده و پایش عملکرد آنها در محل ساخت‌وساز بسیار اهمیت دارد. در این راه، پروژه‌های آینده می‌توانند از سرمایه‌های تحقیقاتی و تجزیه و تحلیل‌های گذشته بهره‌مند شوند.

به این ترتیب شاخصه‌های مهمی برای داشتن یک خانه زیست‌محیطی شکل می‌گیرد که بهره‌وری مصرف انرژی، دوام و ماندگاری، بهداشت محیط فضای داخلی و راندمان بالای انرژی از جمله این شاخصه‌هاست که منافع زیستی و اقتصادی فراوانی را به همراه دارد.

حمیده‌سادات هاشمی


 
جهان نگران از تغییرات آب و هوایی
ساعت ۱۱:٥۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٦  کلمات کلیدی:

نتایج یک تحقیق بین المللی جدید نشان می دهد بیشتر جمعیت جهان از تاثیرات منفی تغییرات آب و هوایی بیش از خطرهای دیگری که کره زمین را تهدید می کند نگرانند .

به گزارش واحد مرکزی خبر، در این تحقیق که در هجده کشور انجام شده است مشخص شد 88 درصد از کسانی که از آنها نظر خواهی شده است معتقدند مبارزه با تغییرات آب و هوایی در وهله نخست متوجه صاحبان صنایع است .

حدود 50 درصد نیز از افرایش سرمایه گذاری در تولیدات سازگار با محیط زیست حمایت کردند .

در این تحقیق که با عنوان " بررسی تغییرات آب و هوایی در سال 2010" انجام شده از بیش از سیزده هزار نفر در هجده کشور از جمله آلمان ، فرانسه ، برزیل ، امریکا ، چین و افریقای جنوبی نظر خواهی شده است .


 
حیات 3000 گونه پشه بر روی زمین
ساعت ۸:٠٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٤  کلمات کلیدی:

کمتر موجوداتی بر روی زمین وجود دارند که چون پشه ها منفور باشند. صدای وز وز ناخوشایند این موجودات و نیش سوازننده شان می تواند لذت سفر به اعماق جنگلها و حتی گذراندن یک بعد از ظهر آرام در حیاط پشتی خانه را از بین ببرد. پشه ها توانایی خارق العاده ای در تشخیص حرکات محیط اطراف خود دارند و می توانند به فاصله یک هزارم ثانیه از حمله ای مرگبار از مکان بگریزد.
علاوه بر تمامی اینها، پشه ها حاملین عوامل بیماری های مرگبار انسانی هستند که سالانه موجب مرگ میلیون ها انسان در سراسر جهان می شوند.
بیش از 3000 گونه پشه در تمامی جهان وجود دارد. اما سه گونه خاص از این موجوداتند که بیشترین نقش را در مبتلا ساختن انسان به بیماری های کشنده ایفا می کنند. پشه آنوفل، برای مثال،گونه ایست که به عنوان ناقل مالاریا شناخته می شود. نیش این پشه همچنین می تواند موجب بروز آماس مغزی نیز بشود. دیگر گونه های پشه از سوی دیگر عامل بیماری هایی چون تب زرد، دانگ و ورم مغزی هستند.
تنها پشه های ماده قادرند از خون دیگر جانداران تغذیه کنند. نیش آنها از دو لوله تشکیل شده است. از یکی از این لوله ها آنزیمی برای جلوگیری از انعقاد خون ترشح می شود و لوله دیگر خون قربانی را به درون می مکد. پشه ها از خون جانداران نه برای تغذیه خود که برای تغذیه تخمهایشان استفاده می کنند. پشه های نر و ماده هر دو از شکر موجود در گیاهان تغذیه می کنند.
تمامی پشه ها برای تولید مثل به آب ساکن نیاز دارند. به همین دلیل سازمانهای مربوطه تلاش می کنند تا با از میان بردن این آبهای ساکن جمعیت پشه ها را کنترل کنند. با این وجود تلاش های جهانی در این رابطه نتیجه کمی بر جای گذاشته و بسیاری دانشمندان می اندیشند که گرمایش زمین به افزایش انواع و تعداد پشه ها در سراسر جهان می انجامد.


 
کشف 9 گونه جدید ماهی
ساعت ٧:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٤  کلمات کلیدی:
ماهیانی که دست دارند
 چندین گونه جدید از ماهیانی که به جای باله دست دارند و از آن برای راه رفتن به جای شنا کردن استفاده می کنند به لیست گونه های جدید جانوری در جهان افزوده شد.

به گزارش نشنال جئوگرافی ، یکی از این گونه ها ماهی های دست دار صورتی هستند که تاکنون تنها چهار نمونه از این جانداران 10 سانتیمتری کشف شده است.

زیستگاه این ماهی های عجیب در جزیره تاسمانی در استرالیا است.

شناسایی این جانداران به عنوان گونه های جدید از سال 1999که آخرین نمونه از این ماهی ها دیده شده تا به حال به طول انجامیده است.

شناسایی این ماهی های عجیب بر اساس عواملی مانند تعداد مهره ها و پره های باله ها ، رنگ آمیزی ، اندازه گیری های نسبی ابعاد بدن و دیگر موارد انجام گرفته است.

تمامی 14 گونه شناخته شده ماهی های دست دار در اعماق کم آب های ساحلی جنوب استرالیا زندگی می کنند.

به گفته دانشمندان حتی بر روی گونه های شناخته شده نیز مطالعات چندانی صورت نگرفته و اطلاعات محدودی از رفتار و بیولوژی آنها وجود دارد.

ماهی دست دار لکدار یکی از گونه های شناخته شده اما در حال انقراض از این ماهی ها هستند که در جزایر تاسمانی زندگی کرده و از دست های خود برای راه رفتن در بستر دریا ، جایی که به شکار بی مهرگان کوچک ، کرم ها و سخت پوستان می پردازد ، استفاده می کند.

حرکت آهسته این ماهی و اشتیاق آن برای ماندن در زیستگاهش این موجود را به هدفی دست یافتنی برای شکارچیان تبدیل کرده است اما محققان معتقدند این جاندار سلاحی مخفی دارد، پوستی سمی که می تواند اکثر مهاجمان را در کمتر از یک ساعت از پا درآورد.

ماهی دست دار سرخ از دیگر گونه های شناخته شده و در معرض انقراض در استرالیا است.

به دلیل کم بودن تعداد این جانداران ماهی های دست دار سرخ چندان شهرتی ندارند.

ماهی Ziebell نیز که به تازگی به عنوان گونه ای مجزا اعلام شده است معمولا با پوستی زرد رنگ دیده می شود اما این ماهی ها به رنگ بنفش نیز وجود دارند. این ماهی نیز در لیست جانداران در حال انقراض استرالیا قرار گرفته است.

امروزه تمامی این نوع از ماهی ها را می توان در اطراف جنوب شرق استرالیا یافت اما در حدود 50 میلیون سال پیش این جانداران در سرتاسر جهان زندگی می کرده اند. برای مثال فسیل های این جانداران را در مناطق مدیترانه نیز یافته اند.


 
اکوسیستم ایران منحصر بفرد است
ساعت ۱۱:٢٤ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۳  کلمات کلیدی:

به گفته مسئول تهیه پرونده ثبت جهانی جنگل‌های هیرکانی؛ کمتر کشوری مانند ایران دارای ویژگی‌های‌ اکولوژیک و شرایط بسیار متنوع و وسیع است.

 به گزارش میراث آریا، حسینی در نشست ششمین روز از هفته میراث فرهنگی با عنوان" روز میراث فرهنگی و جایگاه آن در عرصه جهانی" گزارشی در مورد میراث طبیعی و جایگاه آن در سطح ملی و جهانی ارائه کرد و افزود: کشور ایران از نظر بارندگی،‌ ویژگی دما، ‌زمین‌شناسی و سطح ارتفاع دریا دارای تنوع زیادی است و این مجموعه اختلافات اقلیمی و اکولوژیک باعث تنوع فرهنگ، ‌نژاد،‌ تنوع جمعیتی‌ و حتی تنوع پوشش گیاهی شده است.

هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس با اشاره به جنگل‌های سرسبز، سردسیر، مانگرو، ارسباران و مدیترانه‌ای و جنگل‌های صخره‌ای بیان داشت:‌ کمتر کشوری دارای این گونه جنگل‌های متنوع است.

وی با بیان اینکه ایران دارای هشت هزار گونه گیاهی است افزود: ایران به عنوان یکی از نقاط دائم تنوع زیستی در دنیا به شمار می‌رود.

حسینی ایران را بهشت اکولوژیست‌ها توصیف کرد افزود: همچنین ایران از نظر تنوع پستانداران و خزندگان دارای جایگاه بسیار بالایی است.

این کارشناس شناساندن فرهنگ والای ایرانی به جهانیان به عنوان ملتی که اولین منطقه حفاظت شده جهان را بنیان کرد، کمک به حفاظت بهتر از میراث طبیعی با ارزش ایرانی و کمک به حفظ جاذبه‌های طبیعی ایران با اهداف توسعه گردشگر طبیعت را از مهمترین دلایل ثبت میراث طبیعی در فهرست میراث جهانی یونسکو عنوان کرد.

وی یکی از نقش‌های مهم اکوسیستم‌های طبیعی را تولید 406 تن اکسیژن توسط یک درخت مطرح کرد و با بیان اینکه اولین منطقه حفاظت شده در جهان توسط ایرانی‌ها ایجاد شده است

جسینی با بیان اینکه در ایران کاشت درخت مقارن با تولد نوزادان بوده است اظهار داشت:مشهورترین بوستان‌ها و باغ‌های باستانی در ایران تشکیل شده است.

وی در ادامه به نقش مهم اکوسیستم طبیعی در مهار طوفان،‌ گرد وغبار و سیلاب‌های شدید اشاره کرد و گفت:‌ اکوسیستم طبیعی حفاظت شده در کاهش انقراض گونه‌ها نقش بسزایی دارد.


 
10گورخر از گوراب به توران منتقل‌شدند
ساعت ۱۱:٢۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۳  کلمات کلیدی:

مدیرکل اداره حفاظت محیط زیست سمنان از وارد آمدن خسارت سنگین به زیستگاه های پارک ملی توران در اثر بارش بی سابقه تگرگ و همچنین انتقال 10 گورخر از منطقه گوراب به توران خبر داد.

حسینعلی ابراهیمی در گفتگو با مهر با اشاره به بی سابقه بودن بارش تگرگ در این منطقه گفت: روز جمعه هفته گذشته (سی و یکم اردیبهشت ماه جاری) تگرگی به اندازه دانه گردو و در مدت زمان نسبتا زیاد بر عرصه های طبیعی پارک ملی توران بارید که  منجر به تخریب علوفه های زیستگاه، چشمه ها ، آبشخورها و همین طور جاده های دسترسی به این مناطق شد.

این مقام مسئول در اداره محیط زیست استان سمنان با بیان اینکه این نوع بارش تگرگ تا به امروز در این منطقه بی سابقه بوده است، افزود: شدت این بارش آسیب های جدی به مرکز تحقیقاتی کویر زده ولی تا کنون گزارشی مبنی بر تلفات جانوری در منطقه توران در اثر بارش تگرگ گزارش نشده است.

ابراهیمی اضافه کرد: امسال به دلیل بارش های خوب، پارک ملی توران بسیار پربار و سرسبز بود اما با تگرگ شدیدی که بارید علفزارها تخریب جدی شده و قطعا امسال برای گونه های علفخوار توران با مشکلات زیادی مواجه خواهیم بود به خصوص که جادههای دسترسی نیز تخریب شده اند.

مدیرکل اداره حفاظت محیط زیست سمنان تاکید کرد: بعد از حادثه تگرگ توسط کارشناسان اداره کل محیط زیست برآورد خسارت صورت گرفته و به فرمانداری نیز اعلام شده است تا بر اساس آن بتوانیم اعتبار لازم برای جبران خسارت را تامین و تخریبهای گسترده را جبران کنیم.

ابراهیمی از انتقال 10 راس گورخر ایرانی از منطقه گوراب به سایت طبیعی توران خبر داد و گفت: این انتقال در هفته محیط زیست و البته در یک فاصله زمانی مشخص انجام می شود.


 
تخریب جنگل‌ها سرعت گرفته است
ساعت ۱۱:۱٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۳  کلمات کلیدی:

تا 30 سال دیگر هیچ جنگلی باقی نخواهد ماند» این پیش‌بینی وحشتناک برخی کارشناسان منابع طبیعی است؛ همان‌هایی که با ارزیابی گستره تخریب‌ها این‌چنین آینده‌نگری می‌کنند.

 

 

ایران مشکل زیست‌محیطی دارد، این را هم خودمان می‌دانیم و هم سازمان‌های دیده‌بان جهانی، آمارها نیز این مساله را بخوبی نشان می‌دهد. گفته می‌شود ایران از نظر نسبت مساحت جنگل به کل مساحت کشور در شمار 100کشور اول جهان نیز به شمار نمی‌رود، این در حالی است که در رتبه‌بندی کشورهای تخریب‌کننده جنگل، رتبه ششم را به خود اختصاص داده است.

این آمارها یعنی همان چیزی که برخی‌ها به آن تراژدی تمام عیار زیست‌محیطی می‌گویند، براساس آخرین گزارش فائو، مساحت کل جنگل‌های جهان 3 میلیارد و 454 میلیون هکتار است که سهم ایران از این میزان تنها 11 میلیون و 74هزار و 554 هکتار است.

 

البته آمارهایی که مسوولان خودمان از مساحت جنگل‌ها ارائه می‌کنند کمی از این میزان بیشتر است، اما به نظر می‌رسد این بالا بودن اعداد تنها ناشی از نوعی تغییر در تعریف‌ها بوده است. آن‌گونه که فائو اعلام کرده است جنگل به نقاطی گفته می‌شود که تاج پوشش بالای 10 درصد، توده جنگلی بیش از نیم هکتار و درختان و درختچه‌هایی بلندتر از 5 متر داشته باشد؛ در حالی که طبق تعریف ایران که وجود تاج پوششی 5 درصد به بالا را کافی می‌داند، ایران صاحب حدود 14 میلیون هکتار جنگل است.

این اعداد اگرچه در نگاه نخست قابل قبول به نظر می‌رسند، اما وقتی تقسیم بر جمعیت کل کشور شود و نتیجه آن در کنار سرانه جهانی قرار بگیرد، اوضاع نامناسب ما را نشان می‌دهد. طبق آخرین گزارش فائو، متوسط سرانه جنگل‌های جهان رقمی معادل 62‌/‌0 هکتار (حدود 6000 متر) است در حالی که این رقم برای هر ایرانی 1600 متر است.

این آمارها وقتی در کنار هم قرار می‌گیرند، بخوبی نشان می‌دهند که ما در طول سالیان متمادی موفقیتی در حفظ و احیای جنگل‌های ناحیه البرز و زاگرس نداشته‌ایم. آن‌گونه که عکس‌های ماهواره‌ای نشان می‌دهند بین سال‌های 34 تا 73 خورشیدی یعنی فقط در مدت 40 سال مساحت جنگل‌های خزری 240 هزار و 673 هکتار معادل 5‌/‌11 درصد کاهش داشته که این رقم در سال‌های 46 تا 73 رشد شتابان 1‌/‌7 درصدی داشته است.

حالا وقتی این آمارها را نیز در نظر بیاوریم که 12درصد جنگل‌های شمال، حفاظتی و 10 درصد حمایتی و ذخیره‌گاهی است، آن‌وقت می‌شود این نتیجه‌گیری را نیز داشت که در تمام این سال‌ها جنگل‌های حفاظتی و حمایتی در کنار جنگل‌های تولیدی در حال تخریب بوده‌اند.

این عوامل مخرب

کشورهای پیشرفته جهان سال‌هاست به این نتیجه رسیده‌اند که نابودی درختان و فضای جنگل‌ها محیط‌زیست را از بین می‌برد و آلودگی هوا را تشدید می‌کند، برای همین قطع درختان کهنسال و از بین بردن جنگل‌ها در این کشورها ممنوع است. این در حالی است که کشورهای دیگر جهان که هنوز اهمیت جنگل‌ها را باور نکرده‌اند، دست به تخریب گسترده این منابع طبیعی می‌زنند.

در کشور ما نیز وضع به همین منوال است. شاید گواه این مطلب گفته‌های اخیر مدیر پروژه حفاظت از تنوع زیستی در سیمای حفاظتی زاگرس مرکزی باشد؛ وقتی که به ایرنا می‌گوید سالانه 45 هزار هکتار جنگل و مرتع در ایران نابود می‌شود.

محمد فرحت معتقد است اهمیت و ارزش درختان کهنسال 150 تا 200 ساله به مراتب از شکار هزار گونه جانوری بیشتر است، اما به این موضوع توجه زیادی نمی‌شود. البته قطع بی‌رویه درختان جنگل در شرایطی اتفاق می‌افتد که در برخی مناطق به جای درختان قطع شده، نهال‌کاری صورت می‌گیرد. هر چند که ناگفته پیداست نهال‌های تازه‌روییده، کارایی درختان کهنسال را ندارند و زمان بازدهی آنها 50 تا 100 سال طول می‌کشد.

البته تنها قطع بی‌رویه درختان جنگل از عوامل مخرب به شمار نمی‌رود، چرا که دامنه تخریب‌ها به حدی گسترده است که برخی صاحب‌نظران عرصه محیط‌زیست را به این اظهارنظر که مساحت جنگل‌های ایران در 30 سال گذشته به نصف رسیده است واداشته است.

نگاهی کلی به روند تخریب جنگل‌های کشور نشان می‌دهد برداشت‌های بی‌رویه، قاچاق چوب ، سیل، خشکسالی، آتش‌سوزی، چرای بی‌رویه دام‌ها، دفن زباله در جنگل‌ها، راهسازی و کیفیت نامطلوب حفاظت از علت‌های اصلی نابودی شتابان عرصه‌های جنگلی ایران است.

برآوردها نشان می‌دهند برداشت پایدار از جنگل‌های کشور رقمی معادل 3‌/‌2 میلیون مترمکعب است که اگر به این برداشت‌های قانونی، حجم زیاد قاچاق چوب را نیز ـ که برخی آن را دو برابر برداشت‌های قانونی می‌دانند ـ اضافه کنیم آن‌وقت رشد شتابان نابودی جنگل‌ها بیشتر به چشم می‌آید.

این در حالی است که چرای بیش از 4 میلیون دام در مناطق جنگلی ـ که مانع زادآوری جنگل می‌شود ـ و بهره‌برداری‌های جنگل‌نشینان از این مناطق جهت تامین سوخت و انرژی از چوب جنگل اوضاع نامطلوبی را ایجاد کرده است. اما دفن زباله در جنگل‌ها اتفاق تلخ دیگری است که بیش از هر عامل دیگری سرنوشت جنگل‌ها را به مخاطره انداخته است.

دفن زباله‌ها سبب تغییر بافت جنگل می‌شود، این مساله را آماری که استاد کهرم بتازگی اعلام کرده، بخوبی ثابت می‌کند: به علت عوارض جوی، آب و هوایی و زمین‌شناسی روزی 2 سانتی‌متر از مساحت شمال کم می‌شود. این در حالی است که هم‌اکنون حدود 50 واحد دفع زباله به وسعت 300 هکتار در جنگل‌های شمال وجود دارد که روزانه حدود 3000 تن زباله دفن می‌کنند.

اینها آمارهای وحشتناکی است، چون اگر پسماندها در زمین دفن شوند، نتیجه این می‌شود که باکتری‌ها خاک را نابود و زمین را عقیم می‌کنند، آلودگی‌ها به آب‌های زیرزمینی نفوذ می‌کنند و دوباره به سطح خاک می‌آیند و موجودات زنده، درختان، گیاهان و بذرهای سطح خاک را نابود می‌کنند.

مشکلی به نام ضعف یگان حفاظت

نبود یگان منسجم و کارآمد حفاظت محیط‌زیست یکی از مشکلات مهمی است که سال‌هاست در سراسر عرصه منابع طبیعی کشور وجود دارد و هر چند اهمیتش بخوبی پیداست ولی روند روبه‌رشدی ندارد. این نکته‌ای است که سرهنگ تقی ایروانی، فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها به آن اشاره کرده است.آن‌گونه که او به فارس می‌گوید: هم‌اکنون 2220 نیروی حفاظتی در بخش‌های حفاظت سازمان جنگل‌ها فعالیت می‌کنند، در حالی که این یگان هنوز نیازمند جذب 3000 نیرو است. به گفته او، استاندارد نیروی حفاظتی در جهان یک نفر به ازای 10 هزار هکتار است، اما این رقم در ایران یک نفر به ازای 70 هزار هکتار است.

شاید همین کمبود نیروست که سبب گستاخی متجاوزان برای درازدستی به منابع طبیعی و بحرانی شدن وضعیت این منابع در 10 استان کشور شده است. در سال‌های گذشته اگرچه به صورت موردی اقداماتی برای تجهیز این یگان انجام شده؛ ولی با وجود این، کیفیت حفاظت در ایران با استاندارهای دنیا فاصله زیادی دارد. استاندارد جهانی برای حفاظت این است که مساحت جنگل‌های ایران از 13 میلیون هکتار به 17 میلیون هکتار افزایش یابد و تعداد محیط‌بانان به 11 هزار نفر برسد، این در حالی است که هم‌اکنون بیش از 8000 نیروی موردنیاز وجود ندارند و از همان نزدیک به 3000 نیرو همیشه 500 نفرشان مجروح یا خسته‌اند و ماشین‌های گشتزنی‌شان خراب است.

مجموع این آمارها وضع نه‌چندان مناسب محیط‌زیست در ایران و رتبه نه‌چندان مطلوب کشور در شاخص‌های زیست‌محیطی را بخوبی نشان می‌دهد. اما شاید هم‌اکنون نیز برای حفاظت و احیای جنگل‌هایمان کمی دیر شده باشد، ولی اگر بخواهیم از همین امروز دست به کار شویم نخست باید برای قطع بی‌رویه درختان، خروج دام‌ها از مراتع، مقابله با تخریب و تصرف زمین‌های ملی و مبارزه با قاچاق چوب و ذغال، فکری بکنیم.

«ارسباران» ذخیره‌گاهی نیازمند توجه

این‌که کارشناسان بین‌المللی به ارسباران لقب ذخیره‌گاه بیوسفر بدهند یعنی جنگل‌های شمال‌غرب ایران به اندازه‌ای غنی است که توانسته گونه‌های ارزشمند گیاهی و جانوری را در خود جای بدهد. جنگل‌های ارسباران 148 هزار هکتار وسعت دارد و این گستردگی سبب شده تا همان مخاطرات زیست‌محیطی جنگل‌های دیگر نقاط ایران، آن را نیز تهدید کند.

محمدرضی الهیان، مسوول منابع طبیعی کلیبر، شهری که به تنهایی 90 هزار هکتار از جنگل‌های سبز ارسباران را در خود جای داده وقتی در جمع خبرنگاران اعزامی به آذربایجان از خطرهای در کمین سخن می‌گوید از کمبود امکانات و تجهیزاتی حرف می‌زند که اگر تعهد همان چند نیروی محافظ در حفظ منابع طبیعی نبود پهنه سر سبز شمال‌غرب ایران خیلی زودتر از این حرف‌ها از میان رفته بود.

داستان ارسباران این‌گونه است: در سال‌های اخیر قیمت زمین‌های روستایی بالا رفته است و روستاییانی که مهاجرت کرده‌اند به زادگاهشان برگشته‌اند. حالا آنها برای کشاورزی زمین می‌خواهند و برای گذران زندگی، سوخت. پس قلمرو منابع طبیعی می‌شود زمین کشاورزی و درختان می‌شوند سوخت. این یعنی نابودی تدریجی مراتع و جنگل، اما انگار چاره‌ای نیست چون در 10 سال گذشته کپسول گاز و نفتی که میان روستاییان تقسیم شده به اندازه‌ای نبوده تا مردم دست از تخریب جنگل بردارند این همان چیزی است که اللهیان نیز بر آن صحه می‌گذارد: «هر خانوار در سال به طور میانگین 2 هزار لیتر نفت نیاز دارد اما به خاطر کمبود اعتبار ما فقط 1000 لیتر به آنان می‌دهیم .»

حالا وقتی این مساله را در کنار این موضوع غمبار قرار می‌دهیم که 90 هزار هکتار جنگل، 240 هزار هکتار مرتع و 460 روستای منطقه کلیبر فقط با 18 پرسنل اداره منابع طبیعی که فقط 3 ماشین گشت‌زنی دارند کنترل می‌شود، آن‌وقت شاید بهتر باور کنیم که اوضاع جنگل‌های ایران حتی آنهایی که عنوان «حمایتی و حفاظتی» را یدک می‌کشند چندان مطلوب نیست.

مریم خباز


 
گرم شدن هوا و اسکان پرندگان مهاجر
ساعت ۱٠:٤٢ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٩/۳/٢  کلمات کلیدی:

پژوهشگران می‌گویند هر چه آب‌وهوا گرم‌تر می‌شود گله پرندگان مهاجر کمتر دیده می‌شود. این پرندگان دیگر مسیر‌های طولانی را طی نمی‌کنند و حتی شاید در یک مکان ساکن شوند. رفتاری که از دید زیست‌شناسان ‎رفتار سنجیده‌ای است.

فرانسیسکو پولیدو و پتر برتولد در انستیتو پرنده‌شناسی موسسه ماکس پلانک تحقیق می‌‌کنند. در این تحقیقات، ریخته ژنتیکی پرندگان مهاجر که هر سال مسیرهای کوتاه تا متوسط، یعنی تا حداکثر 100 کیلومتر را طی می‌کنند بررسی می‌شود.

فرانسیسکو پولیدو و پتر برتولد بر اساس تحقیقات ژنتیکی مختلفی که تا کنون بر روی  پرنده "سسک سر سیاه" صورت گرفته دریافتند که این پرندگان از دو نسل پیش علاقه‌کمتری به مهاجرت به مناطق جنوبی دارند.

گله این پرندگان مهاجر اغلب پس از طی مسافت کوتاهی فرود می‌آید. فایده این کار صرفنظر از طی مسیری طولانی تا جنوب برای پرنده روشن است: طی مسافت کوتاه‌تر در درجه نخست یعنی صرف انرژی و زمان کمتر. نکته مهم دیگر اینکه سسک‌های سرسیاه زودتر می‌توانند به موطنشان بازمی‌گردد. در نتیجه هم جای بهتری برای لانه‌سازی پیدا می‌کنند و آرامش بیشتری برای تخم گذاری دارند. به این ترتیب این پرندگان حتی می‌تواند دوبار در سال تخم‌گذاری کند.

فرانسیسکو پولیدو توضیح می‌دهد:«ما فکر می‌کنیم که انتخاب مسیرهای کوتاه نخستین و مهمترین مکانیسم تکاملی است که پرندگان در مقابل گرم شدن هوا از خود نشان دادند تا با شرایط تازه هماهنگ شوند. مهاجرت در مورد پرندگانی که فاصله‌های کوتاه و متوسط را طی می‌کنند رفتاری ژنتیکی است.»

فرانسیکو پولیدو اضافه می‌کند:« بسیاری از پرندگان آوازخوان در این دو دسته قرار دارند. این تغییر رفتار، استراتژی موفقی برای ادامه بقای آنهاست.»

در آلمان بازگشت لک ‌لک‌ها به خانه یعنی آغاز بهار. این زوج لک ‌لک هر سال به شهر مونتسر و لانه قدیمی‌شان بازمی‌گردند.

این استراتژی در مورد پرندگان که مسیرهای طولانی را طی می‌کنند مانند لک ‌لک‌ها اما کاربرد چندانی ندارد. این پرندگان بایستی از مسیرهای ناهمواری مانند صحراها یا دریاها عبور کنند. از این رو مکانیسم هماهنگی سریع با محیط، یعنی کوتاه کردن مسیر مهاجرت که به معنای فرود آمدن در چنین شرایط جغرافیایی است مقدور نیست.


 
خطر اکتشاف نفت پارک ‌ملی کویر را تهدید می‌کند
ساعت ٧:۳٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱  کلمات کلیدی:

بیش از پنج ـ شش سال است که مسئولان شرکت نفت به دنبال انجام عملیات اکتشاف در پارک ملی کویر هستند و آنچه مسلم است بدون مجوز سازمان محیط‌زیست هیچ اقدامی نباید صورت بگیرد اما متاسفانه خبرهایی می رسد که مصوبات هیات دولت در سفرهای استانی، به اصرار مسئولان شرکت نفت جهت انجام عملیات اکتشاف در پارک ملی کویر قوت بخشیده است.

حسینعلی ابراهیمی کارنامی مدیرکل سازمان حفاظت محیط‌زیست استان سمنان در مورد تلاش شرکت نفت جهت ورود به پارک ملی کویر برای انجام عملیات استخراج نفت به خبرنگارایلنا گفت: با وجود پیگیری مداوم مسئولان شرکت نفت برای ورود به پارک ملی‌ کویر برای عملیات اکتشاف نفت، تا مجوزهای لازم از سازمان حفاظت محیط‌زیست صادر نشود اجازه ورود به پارک ملی کویر به شرکت نفت داده نمی‌شود.

او توضیح داد: بیش از پنج ـ شش سال است که مسئولان شرکت نفت به دنبال انجام عملیات اکتشاف در پارک ملی کویر هستند که البته مصوبه هیات دولت در سفرهای استانی، به اصرار مسئولان شرکت نفت جهت انجام عملیات اکتشاف قوت بخشیده است.

مدیرکل سازمان حفاظت محیط‌زیست استان سمنان ادامه داد: به جهت اینکه مسئله نفت مربوط به منافع ملی است و پارک ملی کویر هم از لحاظ اکولوژیک منطقه حساس و ویژه ای به حساب می آید بنابراین، تصمیم‌گیری در مورد انجام عملیات اکتشاف نفت درپارک ملی کویر به سطوح بالای مدیریت کشور واگذر شده ولی آنچه مسلم است بدون مجوز سازمان محیط‌زیست هیچ اقدامی صورت نمی گیرد.

ابراهیمی کارنامی تصریح کرد: البته فقط۵۰درصد مختصات منطقه‌ای که شرکت‌ نفت جهت اکتشاف اعلام کرده در پارک ملی کویر قرار دارد و بقیه در منطقه حفاظت شده کویر قرار دارد که در محدوده استان تهران است.

به گزارش خبرنگار ایلنا، در چند روز گذشته فعالیت‌هایی توسط نمایندگان شرکت نفت جهت ورود به پارک ملی کویر صورت گرفته که با ممانعت مسئولان این پارک ملی مواجهه شده است.

گرچه مسئله وجود نفت در پارک ملی کویر به تائید رسیده ولی به گفته کارشناسان محیط‌زیست میزان نفت در این منطقه به حدی نیست که ارزش تخریب این ذخیره‌گاه بی‌نظیر اکولوژیکی را داشته باشد.


 
بر اثر کمبود آب
ساعت ۱٢:٢۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱  کلمات کلیدی:

سید علی امیری مدیر جهاد کشاورزی زرند گفت: بر اثر کمبود آب کشاورزی و خشکسالی 20 درصد باغ‌های پسته شهرستان زرند به کلی خشک شده است.

به گزارش فارس از کرمان ، مدیر جهاد کشاورزی زرند پیش از ظهر امروز در بازدید فرماندار زرند از باغ‌های پسته این شهرستان اظهار داشت: بر اثر کمبود آب کشاورزی و خشکسالی 20 درصد باغ‌های پسته شهرستان زرند به کلی خشک شده است.

وی خاطرنشان کرد: خشکسالی پی‌ در پی به 50 تا 70 درصد از باغ‌های پسته در این شهرستان آسیب رسانده است.به علت نوسانات دما و همچنین شدت باد بیش از حد در زمان گردافشانی و سن‌زدگی به محصول پسته این شهرستان خسارت وارد شده است.

وی با اشاره به اینکه کشاورزان منطقه با کاهش 30 درصدی تولید محصول پسته مواجه هستند ، تصریح کرد: تولید این محصول در سال زراعی جاری 240 کیلوگرم در هر هکتار پیش‌بینی می‌شود.

امیری سطح زیر کشت محصول پسته در زرند را 45 هزار هکتار عنوان کرد و گفت: یک‌هزار و 500 هکتار از باغ‌های پسته این شهرستان زیر‌پوشش آبیاری تحت فشار قرار گرفته‌ است.این طرح در 400 هکتار دیگر نیز در دست اجرا قرار دارد که تا یک ماه آینده مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد.

سید احمد هاشمی ، فرماندار زرند نیز با اشاره به افت شدید آب‌های زیرزمینی توسعه کشاورزی در این منطقه را غیرممکن دانست و اظهار داشت: تنها راه مقابله با بحران خشکسالی و کمبود آب استفاده از روش‌ های نوین آبیاری به جای آبیاری سنتی است. کشاورزان منطقه می‌توانند برای اجرای آبیاری تحت فشار در هر هکتار از 14 میلیون ریال کمک بلاعوض بهره‌مند شوند.


 
ایران رتبه دوم فرسایش خاک را درجهان دارد
ساعت ۱٢:٢٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱  کلمات کلیدی:

یک مدرس دانشگاه معتقد است: ایران رتبه دوم فرسایش خاک در جهان را دارد.

 

 

به گزارش ایسنا، محمد‌رضا نیشابوری، در ششمین همایش سالانه علوم خاک ایران که در آمفی تئاتر دانشکده کشاورزی دانشگاه شهیدچمران اهواز برگزار شد، مشکل حفاظت خاک، مدیریت خاک و استفاده‌های نابجا از خاک را از جمله دلایل برگزاری این همایش خواند و گفت: میزان فرسایش خاک کشور ‌15 تن در هکتار در سال و سه تا پنج برابر متوسط کشورهای آسیایی است. همچنین فرسایش خاک در جنگل‌های شمال ‌10 برابر استاندارد جهانی است و همچنین فرسایش خاک منابع طبیعی استان ایلام را تهدید می‌کند.

 

وی بیان کرد: فرسایش خاک در استان مرکزی ‌15 تن در هکتار در سال، در استان قزوین سه برابر متوسط کشور و سالانه ‌20 تا ‌30 تن در هکتار در سال، در استان چهار محال و بختیاری ‌24 تن در هکتار در سال است همچنین فرسایش خاک طبیعت زنجان را تهدید می‌کند.

نیشابوری تصریح کرد: خسارت ناشی از فرسایش و تخریب خاک به صورت مختلف سالانه در حدود سه هزار و ‌500 میلیارد ریال برآورد شده است. بیش از ‌80 درصد فاضلاب‌های خانگی و صنعتی کشور بدون تصفیه و به‌صورت خام وارد محیط زیست می‌شوند. از ‌300 شهرک صنعتی در کشور تنها ‌45 درصد دارای سیستم تصفیه فاضلاب هستند.

وی ادامه داد: در حال حاضر پالایشگاه‌های نفت تهران، اصفهان، شیراز و پتروشیمی کرمانشاه دارای آلودگی شدید هستند. متاسفانه هنوز در کشور قانون جامع و کاملی در مورد حفاظت از خاک وجود ندارد. نقش مجلس شورای اسلامی در تدوین قوانین لازم بسیار خالی است.

این مدرس دانشگاه افزود: خاک ‌75 درصد مساحت کشور تحت فرسایش آبی قرار دارد. روند رو به افزایش فرسایش خاک از یک‌میلیارد تن در سال ‌1350 به ‌6/4 ‌میلیارد تن در سال ‌1390 خواهد رسید. هزینه فرسایش در ایران معادل ‌14 درصد درآمد ناخالص ملی است.

نیشابوری توضیح داد: پیامد‌های فرسایش خاک در کشور، کاهش ‌11 درصدی وسعت جنگل‌های ایران در طول ‌40 سال، رسوب‌گذاری در حدود ‌240 میلیون مترمکعبی در حوزه سدهای کشور(معادل سالانه پنج سد با ذخیره ‌50 میلیون مترمکعب) و بیابان‌زایی در بیش از ‌100 میلیون هکتار از اراضى کشور بوده است.وی با بیان این که ‌300 سال برای تشکیل ‌25 میلی‌متر خاک زمان نیاز است، گفت: ایران از نظر تخریب جنگل جزو شش کشور نخست دنیا، در بیابان‌زایی از نظر مولفه تاثیر عامل انسانی نخستین کشور و در نابودی حیات وحش نخستین کشور به شمار می‌رود.


 
گردوغبار کرمان را هم فرا گرفت
ساعت ۱٢:٢٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱  کلمات کلیدی:

در پی گسترش گرد و غبار عربی در کشورمان آسمان کرمان نیز پوشیده از غبار شد.

به گزارش مهر در کرمان، در حالیکه طی هفته های اخیر بار دیگر خبر ورود ریز گردهای کشورهای عربی در آسمان ایران منتشر شده است و به خصوص شهرهای غربی کشور با شدت با این مشکل طبیعی مواجه شده اند برخی از شهرهای شرقی و مرکزی کشور نیز طی روزهای اخیر شاهد وجود این گردو غبار بوده اند.

آسمان شهر کرمان نیز از ظهر روز گذشته شاهد وجود گردو غبار همراه با وزش باد است و شدت گردو غبار به خصوص در عصر روز پنجشنبه موجب کاهش دید نسبی و سنگینی هوا به همراه افزایش دمای هوا شد بگونه ای خروج از منزل برای برخی افراد همراه با مشکل نسبی تنفسی بود.

گردو غبار آسمان کرمان در طول روز جمعه نیز ادامه یافته است و مردم کرمان نیز برای اولین بار شاهد وجود گردو غبار در جو کرمان شدند.

هرچند که این غبار بیشتر در سطوح بالای جو قرار داشت و کمتر زندگی مردم را تحت تاثیر قرار داد اما این مساله را نشان داد که این پدیده طبیعی در حال گسترش است.

گسترش این پدیده در کشور درحالی روی می دهد که با گرم شدن هوا و در فصل تابستان این پدیده تشدید خواهد شد و به نظر می رسد کشورهای عربی که سرمنشاء این مشکل در منطقه هستند باید با جدیت بیشتر درخصوص کنترل این پدیده کوشش کنند.


 
ذوب خطرناک یخچال‌های گرینلند
ساعت ۱٢:٢٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱  کلمات کلیدی:

گرمایش کره زمین موجب شده که یخچال‌های جزیره گرینلند با سرعتی بی‌سابقه ذوب شود. به گفته‌ دانشمندان، اگر روند کنونی با همین سرعت ادامه یابد، سطح آب‌های جهان به شدت بالا آمده، سیل و ویرانی زمین را فراخواهد گرفت.

کارشناسان یک تیم تحقیقاتی در دانشگاه میامی آمریکا می‌گویند، بر اثر گرم‌تر شدن کره‌ زمین و سرعت گرفتن ذوب یخچال‌های جزیره گرینلند سالانه 2 سانتی‌متر و نیم به ارتفاع این جزیره افزوده می‌شود. این کارشناسان هشدار می‌دهند که در صورت ادامه‌ روند فعلی سرعت افزایش ارتفاع جزیره‌ گرینلند تا سال 2025 به دو برابر میزان فعلی خواهد رسید.

بر پایه‌ گزارش منتشره در پایگاه اینترنتی "بیلد در ویسن‌شفت" آلمان، پیش‌بینی این تیم تحقیقاتی بر اساس داده‌هایی صورت گرفته که از سیستم موقعیت‌یابی جهانی یا GPS به دست آمده است. داده‌های سیستم GPS یا Global Positioning System از سال 1995 تا کنون در ایستگاه‌های اندازه‌گیری مختلف به دست آمده و به ثبت رسیده است.

این داده‌ها نشان می‌دهند که سرعت ذوب یخ‌ها به گونه‌ای فاجعه‌آمیز در حال شتاب گرفتن است. کارشناسان این تیم تحقیقاتی به ریاست یان جیانگ (Yan Jiang) هشدار می‌دهند، در صورتی که ذوب یخچال‌های گرینلند با همین سرعت به پیش برود، ممکن است در آینده‌ای نزدیک سطح آب دریاها در سراسر جهان به گونه‌ای قابل ملاحظه و خطرناک بالا بیاید.

جزیره گرینلند در شمال اقیانوس اطلس و در شمال شرقی کانادا واقع شده است. نقطه‌ شمالی این جزیره 740 کیلومتر با قطب شمال فاصله دارد. گرینلند که از نظر سیاسی به دانمارک متعلق است، بزرگ‌ترین جزیره‌ی جهان محسوب می‌شود.

گرینلند طبیعتی منحصر به فرد دارد و قطر یخچال‌های آن که بخش وسیعی از این جزیره را پوشانده گاهی به 3 کیلومتر می‌رسد. این یخچال‌ها از آخرین دوره‌ یخبندان بر جای ماند‌ه‌‌اند.

اینک پدیده‌ گرمایش جهان‌ موجب شده که حیات بخش وسیعی از این یخچال‌ها بر اثر ذوب تدریجی با خطر مواجه شده و بر اثر ذوب یخ به ارتفاع جزیره افزوده شود.

یان جیانگ و تیم تحقیقاتی‌اش سرعت این افزایش ارتفاع را 2 سانتی متر و نیم در هر سال برآورد کرد‌ه‌اند. این داد‌ه‌ها از ایستگاه‌های مختلف اندازه‌گیری در مناطق ساحلی جزیره به دست آمده است.

تأثیرات جهانی ذوب یخ‌های گرینلند

برآوردها نشان می‌دهند که در داخل جزیره تعادلی باثبات جریان دارد و ذوب یخ با بارش منظم برف جبران می‌شود. اما بزرگ‌ترین هدررفت یخ در مناطق ساحلی گرم‌تر مشاهده می‌شود. یعنی در آنجا که علاوه بر ذوب یخ کوه‌های یخی روان نیز نگرانی‌‌برانگیز و مشکل‌ساز می‌شود. گرم‌تر شدن زمین و افزایش ذوب باعث می‌شود که توده‌های عظیمی از یخ از یخچال‌ها جدا و در آب روان شوند.

کارشناسان می‌گویند ادامه‌ روند فعلی به ذوب یخچال‌های گرینلند شتاب خواهد بخشید، به گونه‌ای که تا سال 2025 افزایش ارتفاع جزیره می‌تواند به 5 سانتی‌متر در سال برسد، یعنی دو برابر میزان فعلی.

کارشناسان تیم تحقیقاتی دانشگاه میامی امیدوارند که گزارش آنها بازتاب وسیعی یافته و حساسیت عمومی را برانگیزد. ذوب یخچال‌های گرینلند تأثیراتی وسیع بر جای خواهد گذاشت، نه فقط به این دلیل که این یخچال‌ها بزرگ‌ترین ذخیره‌گاه‌‌های آب شیرین جهان هستند، بلکه به این دلیل که ذوب آنها موجب می‌شود که سطح آب‌دریاها در سراسر جهان 6 تا 7 سانتی‌متر بالا بیاید. در این صورت سیل‌هایی روان خواهد شد که تمام جزایر و کناره‌های ساحلی را با خود به زیر آب خواهد برد.

دویچه وله


 
آیا احیای شیر ایرانی ممکن است؟
ساعت ۱٢:۱٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۳/۱  کلمات کلیدی:

شیر ایرانی که در تاریخ و فرهنگ ما، ردپایی جدی و فراموش نشدنی دارد تا اواسط قرن گذشته در ناحیه بین‌النهرین تا بخش غربی استان فارس دیده می‌شد و البته بیشترین جمعیت این گربه‌سان زیبا در بیشه‌ها و جنگل‌های خوزستان (سواحل رود کارون) و در بخش جنگلی فارس نظیر دشت ارژن ـ منطقه‌ای حفاظت شده در 40 تا 80 کیلومتری غرب شیراز که شامل زیستگاه‌های متنوعی در ارتفاعات زاگرس (3000 متر) تا کوهپایه‌های پست و بلند آن است ـ تمرکز داشت.

 

این شیر با نام علمی panthera leo persica درواقع زیرگونه‌ای از شیر آفریقایی بود که یکصد هزار سال پیش از دسته اصلی خود جدا شده و از آن زمان، یکی از جانوران بومی سرزمین ایران به شمار می‌رفته و از سوریه، ایران و عراق تا بیشتر مناطق شمالی و مرکزی هند سالیان سال را تحت قلمرو خود داشته است؛ هرچند بسیار زود در معرض خطر انقراض قرار گرفت.

اواخر نیمه قرن نوزدهم میلادی، تنها به فاصله 3 دهه، نسل این شیر محدود به جنگل‌های «گیر» در هند شد و این پستاندار زیبا در بقیه نقاط آسیا بخصوص ایران ناپدید و در نهایت از سال 1945 میلادی جنگل‌گیر، تنها زیستگاه آن محسوب شد بنابراین در حالی که تا یک قرن گذشته، دسته‌های 2 تا 5 تایی شیر ایرانی در بیشه‌زارهای جنوب شوش دیده می‌شدند، از سال 1321 خورشیدی که آخرین شیر ایرانی در شمال غربی دزفول شکار شد، اطلاعات دیگری مبنی بر مشاهده این حیوانات ثبت نشد.

همین موضوع یعنی عدم وجود شیر در ایران باعث شد تا زمزمه‌هایی مبنی بر تغییر نام این گونه در اخبار و رسانه‌های مختلف جهان منعکس شود که براساس آنها مطابق قانون تغییر نام گونه‌ها از سوی اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی (IUCN) گونه شیر ایرانی به شیر هندی تغییر ماهیت می‌دهد، زیرا چنانچه از خانواده گربه‌سانان وجود گونه‌ای در زیستگاهش بیش از 50 سال گزارش نشود، به نام زیستگاه فعلی آن نامگذاری می‌شود.

بازگشت شیر ایرانی به زادگاه اصلی‌اش

تغییر نام شیر ایرانی به نام شیر هندی همانند تغییر نام‌هایی از این دست، نگرانی دوستداران جانورشناسی و محیط‌زیست کشور را موجب شد؛ چراکه شیر ایرانی یکی از گونه‌های منحصر به فرد جانوری است که دنیا آن را با نام سرزمین ما می‌شناسد. این در حالی است که به گفته مهندس علیرضا جورابچیان، کارشناس محیط‌زیست، همه به لحاظ قدمت تاریخی گونه موجود در جنگل گیر را با شیر ایرانی یکی می‌دانند، ضمن آن که ما معتقدیم همان طور که در نقوش و سنگ‌نوشته‌هایمان داریم، این گونه شیر ایرانی است.

در شرایطی که شیر ایرانی مدت‌هاست از ایران مهاجرت کرده و نسل آن در کشور منقرض شده، احیای مجدد آن توسط مسوولان و دست‌اندرکاران محیط‌زیست کشور مطرح شده؛ به طوری که به گفته رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، در ادامه تعامل برای احیای گونه‌های جانوری منقرض شده کشور تا پایان امسال، شیر ایرانی در مهم‌ترین زیستگاهش یعنی منطقه‌ای بین دزفول و شوش، احیا خواهد شد.

محمدجواد محمدی‌زاده که در حاشیه مراسم معاوضه ببرهای سیبری روسیه (اجداد ببر مازندران) با پلنگ ایرانی، از احیای شیر ایرانی هم خبر داد، تاکید کرد: امسال مذاکرات ما درباره احیای شیر ایرانی با هندی‌ها و اروپایی‌ها به نتیجه می‌رسد تا بتوانیم شیر را به کشورمان منتقل کنیم. البته از قبل مذاکراتی با آفریقایی‌ها انجام شده و اندونزی و مالزی نیز برای تحویل شیر به ایران ابراز همکاری کرده‌اند؛ اما ما علاقه‌مند به تعامل با آنها نیستیم؛ چراکه شیر مناطق حاره‌ای به لحاظ ژنتیکی با شیر ایران کاملا متفاوت است.

به گفته محمدی‌زاده، شیر مهاجرت کرده ایران به هند رفته و در این زمینه با هندی‌ها، از قبل مذاکراتی وجود داشته است و در حال پیگیری آن هستیم. در صورت موافقت هند با انتقال شیر ایرانی به کشور، جانورشناسان برجسته‌ای، زیستگاه این گونه جانوری را پیش از ورود آنها آماده خواهند کرد. احیای این گونه در حالی مطرح می‌شود که بازگرداندن شیر ایرانی از هند به کشور اگرچه از سال‌های پیش از انقلاب مورد توجه بوده؛ اما به نظر می‌رسد در حال حاضر با جدیت بیشتری پیگیری می‌شود.

مهندس علیرضا جورابچیان، مدیر پروژه بین‌المللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، در پاسخ به سوال ما مبنی بر این‌که آیا احیای گربه‌سانان ایرانی منجمله شیر ایرانی و ببر مازندران اصولا امکان‌پذیر است یا خیر می‌گوید: ممکن است موجودات منقرض شده به دلایل مختلفی مثل تخریب زیستگاه یا شکار از منطقه حذف شده باشند که در اروپا، بیشتر این انقراض‌ها به دلیل شکار بی‌رویه و در کشور ما بیشتر به علت تخریب زیستگاه‌‌ها بوده است. در این میان آنچه مهم است این است که در صورتی که شرایط زیستگاهی برای هر جانوری وجود داشته باشد، آن جانور می‌تواند به حیات خودش ادامه دهد. در شرایط کنونی، برای احیای این موجودات باید مناطق مختلف مکان‌یابی و بررسی شوند؛ چراکه به عنوان مثال ما در کشور زیستگاه‌های وسیع و ناشناخته‌ای همچون جنگل‌های وسیع هیرکانی داریم که اگرچه سطح وسیعی از آنها از بین رفته؛ ولی هنوز هم بعضی قسمت‌های بکر دارند. بنابراین در صورتی که محیط‌زیست وجود داشته باشد، قطعا امکان رشد مجدد وجود خواهد داشت. این موضوع بخصوص درباره ببر و شیر ایرانی که هنوز کاملا منقرض نشده‌اند، امکان‌پذیر است؛ چراکه این گونه‌ها هنوز از نظر تکاملی قادر هستند با قرار گرفتن در زیستگاه‌های مناسب به بقا ادامه دهند.

جورابچیان در عین حال هدف اصلی در این تبادلات را توجه به حیات وحش می‌داند و می‌افزاید: درواقع وظیفه تمام متخصصان جهان است که درخصوص گونه‌های در حال انقراض، نگران باشند و برای نجات آنها فعالیت کنند. به هر حال توجه به این موضوعات بسیار خوب است؛ چراکه توجه عمومی و مسوولان رده بالای مملکتی را به موضوع حیات وحش بیش از پیش جلب می‌کند. خوشبختانه در حال حاضر نسبت به سال‌های گذشته بیشترین توجه به موجودات در حال انقراض صورت گرفته است.

وی با تاکید بر این‌که اصولا در این کار بحث معاوضه مطرح نیست، تاکید می‌کند: اصولا موضوع معاوضه مطرح نیست. هندی‌ها از سال‌های دور، از ما درخواست یوزپلنگ کرده‌اند و این یک مبادله محسوب می‌شود. مطمئنا این درخواست را ما هم باید حمایت کنیم و همان طورکه کشورهای دیگر ما را برای جلوگیری از انقراض جانورانمان حمایت می‌کنند، ما هم نباید بگذاریم پلنگ آسیایی در هرکجا که هست، به مرحله انقراض برسد. درواقع این اقدامات در راستای تلاش بین‌المللی است که بر طبق آن سعی می‌شود این گونه‌ها حفظ بشوند. کما این‌ که (IUCN)هم ضمن حمایت از چنین اقداماتی از کمکی که کشور ما برای احیای ببر سیبری انجام داده، قدردانی کرده است.

مکان‌یابی برای احیای دوباره

اگرچه در طبیعت، ببر از شیر قوی‌تر است؛ اما اصولا شیر به عنوان نماد قدرت در تمام کشورها مطرح است. شیر نر با یال‌های افسانه‌ای در تمام تاریخ به عنوان سلطان جنگل شناخته شده است و بنابراین حتی در کشورهایی که این جانور وجود نداشته، باز هم به عنوان یک نماد افسانه‌ای مطرح بوده است. به این ترتیب با وجود آن که ما جزو معدود کشورهایی هستیم که این پستاندار را داشته‌ایم؛ اما در آثار و نمادهای کشورهای مختلف، ردپایی از شیر دیده می‌شود. تصور بازگشت این نماد تاریخی به بیشه‌زارها و دشت‌های کشورمان واقعا مهیج خواهد بود.

خوشبختانه در باغ‌وحش‌های دنیا، نمونه شیرهایی داریم که نسل آنها به ایران برمی‌گردد. البته چون چندین نسل در آن شرایط بوده، باید به همان تعداد نسل در کشور ما هم زاد و ولد کند تا شیر دوباره ایرانی شود. برای آوردن این شیرها، هیچ مشکلی نداریم. هر زمانی که اراده کنیم، می‌توانیم بیاوریم؛ اما مساله مهم احیای زیستگاه است.

مطمئنا اگر ما طرح مناسبی در زمینه احیای شیر ایرانی داشته باشیم که منجر به ایجاد منطقه‌ای جدید برای زیست این گونه شیر شود، علاوه بر این‌که می‌توانیم نسل منقرض‌شده شیر ایرانی را که مدت‌هاست در لیست قرمز قرار دارد احیا کنیم، به حمایت‌هایIUCN هم می‌توانیم امیدوار باشیم.

بهاره صفوی